ŞÊX MAHMUD BERZENCİ’NİN KEMALİSTLERLE YAPTIĞI ANTLAŞMA

2128

Aso Zagrosî

Sovyet Arşivinde Şêx Mahmud ve Türkler arasındaki antlaşma; Sovyetler Birliği Urmiye konsulosu Dubson Erkadi Borisovic 27.10 1923 tarihli 73 sayılı ve üzerinde “gizli” yazılı bir raporda Şêx Mahmud’un temsilcisi Ahmed Teqi ile görüştükten sonra 15.09.1923 tarihinden 15.10.1923 tarihine kadar yaşanan gelişmeleri yazıyor.

Ahmed Teqi’nin verdiği bilgilere göre, kısa bir süre önce Şêx Mahmud ile Türkler arasında Revanduz’da 10 maddelik bir antlaşma imzalanmıştır. Ahmed Teqi yapılan antlaşmanın 10 maddesinden sekizini Dubson’a anlatıyor. Geriye kalan iki maddenin gizli mi yoksa Ahmed Teqi mi anlatmak istemedi bilinmiyor. Bazı kaynaklara göre bu antlaşma on iki maddeden oluşuyordu… Diğer bazı belgeler ya birkaç maddeden ya da antlaşmanın içeriğinden söz ediyorlar. Burada vereceğimiz antlaşmanın maddeleri Ahmed Teqi’nin Rus Konsulosu Dubson’a anlatıklarıdır. Hiç kuşku yok ki bu antlaşmanın bir kopyası Türkiye ve Rusya arşivlerinde vardır. Türk temsilcilerinin Türkiye’de bulunan Sovyet Büyük Elçisi ve konsuloslukları ile girdikleri ilişkilerde ve Şêx Mahmud’un diğer temsilcilerinin Sovyetlerle girdikleri ilişkilerde kendilerine bu antlaşmanın bir nushasını vermişler.

Bu antlaşmanın aslını bulmak için çok çaba sarfettim, fakat bulamadım. Benim için çok önemliydi… Sadece antlaşmanın diğer maddeleri hakkında bilgi sahibi olmak için değil, antlaşmanın hangi gün imzalandığını, Türk ve Kürd taraflarından kimlerin toplantıda hazır bulunduğu ve kimlerin imzaladığı meselesi önemliydi.

Dubson’un yazdığına göre(Ahmed Teqi’nin anlatımlarına dayanarak) Şêx Mahmud temsilcilerini Revanduz’da bulunan Şefik Paşa’ya gönderiyor ve orada bu antlaşma imzalanıyor. Acaba Özdemir Paşa Türk delegasyonun başkanı mıydı ya da Mustafa Kemal tarafından kendisine antlaşmayı imzalama yetkisi mi verilmişti ? Acaba Türkiye’den başka kimseler Revanduz’a gelmiş miydi? Acaba bu antlaşmanın altında Mustafa Kemal Atatürk’ün, Türkiye Başbakanı’nın, Türk Parlamento Başkanının ya da Şêx Mahmud’un mu imzası var? Bilinmiyor…

Sovyet Belgelerine göre Antlaşmanın içeriği:

*“Türkiye devleti, başka ülkelerle ilişki kurma hakkı olmaksızın bağımsızlık sözünü veriyor.
Türkiye devleti Şêx Mahmud Berzenci’yi Güney Kürdistan hükümdari olarak tanıyor ve Suleymaniye’de meclisini oluşturma hakkını da veriyor.

* Güney Kürdistan sınırları kuzeyde Şemzinan kazası; güney de Hemrin dağları, doğuda İran sınırı ve batıda Dicle nehrine dayanıyor.

* Güney Kürdistan Devletinin kendi ordusunu oluşturma hakkı var.

*Güney Kürdistan, eğer Türkiye savaşa girerse askeri yardım yapmak mecburiyetindedir.

* Güney Kürdistan’ın onayı ile Türkiye’nin kendi askerlerini Güney Kürdistan’da geçirme hakkı var.

* Türkiye devleti, Güney Kürdistan’a maddi ve manevi yardım yapabilir.

Güney Kürdistan Hükümetinin kendisi savunması için askerleri sınırlara yerleştirme kararı verir.

Kaynak: Federal Rusya Cumhuriyetin Dışişleri Bakanlığının arşivi, Ortadoğu bölümü, 106 numaralı dosya

Hawrami,“Yadnamey Şêx Mahmudi Hefid” sayfa 195