KÜRT TARİHİ KİMLER TARAFIINDAN VE NASIL YAĞMALANDI?

240

Ahmet Zeki Okçuoğlu

(Araplar hariç) Kürdistan’ı paylaşan milletler (Türkler, Farslar, Haylar (Ermeniler), Azeriler bununla kalmadı, Kürt kültürünü ve tarihini de yağmaladılar. Bu konuda Arapların diğer dört milletten farklı bir siyaset izlemesinin nedeni, Kürtlerden farklı bir etnisiteye ve kültüre mensup olmasıdır.

Araplar da dahil, Kürdistan’ı paylaşan milletler Kürtlere asimilasyon uyguladı. Bunlar içinde Kürtlere en insafsızca davranan Türkler, Haylar ve Azeriler oldu. Her üç millet de Kürt varlığının inkarı ve imhası siyasetini esas aldı: Müslüman Kürtler, Türk ve Azeri; Hıristiyan Kürtler de Hay kimliği içinde asimile edilecekti.
Erdelan, Botan, Badinan, Azerbaycan gibi Kürdistan’ın tarihi iki bölgesi olan Büyük Ermenistan ve Küçük Ermenistan’da yaşayan ve Müslüman Kürtlere yakın bir nüfus yoğunluğuna sahip olan Hıristiyan Kürtlerin Hay kimliğine asimile edilmesi yüzde yüz başarılı oldu.

Osmanlı Kürdistanı’nda yer alan Ermenistan adıyla anılan iki bölgede yaşayan Hıristiyan Kürtlerin Hay kimliğine asimile edilmesi, yönetimin 19. Yüzyılda yürürlüğe koyduğu Tanzimat’tan itibaren başlar. 19. Yüzyılın sonunda Kürtler arasında körüklenen din çatışması, Hıristiyan Kürtlerle müslüman Kürtlerin iki farklı millet olarak ruhi şekillenmesine neden olacaktı. Zaten amaç da buydu.

Bu siyaset Osmanlı’dan önce Kafkasya Kürdistanı’nda Ruslar tarafından kurulan Ermenistan vilayetinde (daha sonra Ermenistan devleti oldu) yürürlüğe konmuştu. Bu devletin sınırları içinde yaşayan Hıristiyan Kürtler Ermeni adı altında Hay kimliğine asimile edilirken, Müslüman ve Yezdani/Yezdi Kürtler maruz bırakıldıkları baskılar sonucunda başka ülkelere göç etmek zorunda kaldı ve bu sayede Rusya Ermenistanı’nda Kürt nüfusu çok küçük bir azınlık seviyesine düşürüldü.

Kafkasya Kürdistanı’nda Ruslar tarafından kurulan Azerbaycan’da da Kürtlerin karşı karşıya kaldığı uygulamalar ve bunun bu devletin sınırları içinde yaşayan Kürt demografyası üzerinde neden olduğu tahribat Ermenistan’daki kadar hazin oldu.

Birkaç gün önce, facebook sayfamda Kürt Hıristiyan demografyası ve tarihinin Hay’lar tarafından yağmalanmasına örnek olarak şu kısa notu yayınladım;

“Antik adı BAGRATÛNÎ (Pakraduni) olarak kaydedilen Bagran/Bakran (İslamileştirilmiş şekliyle Bekıran) adlı Kürt aşiretinin Kürt Hıristiyan tarihinin kurucusu olduğunu; Büyük Ermenistan ve günümüzde Gürcistan adıyla anılan devletlerin bu aşiret tarafından kurulduğunu biliyor muydunuz?” Bagran aşireti ayrıca günümüzde Kürdistan’ın başkenti olarak kabul edilen Diyarbakır’a da adını vermişti: Diyarê-Bagıran. Geçenlerde bir takipçim, “Bekıran’lar Ermeni mi?..” diye sordu. “Hayır, tersi doğru” dedim, “Ermeniler Bakıranlı…” Günümüzde Hay kimliği içinde eritilmiş daha başka Kürt aşiretleri de var.

Günümüzde Ermeni kimliği temelinde iki etnik unsur yer almaktadır: Kürtler ve Haylar.

Kadim Kürt coğrafyasının iki bölgesi olan Büyük Ermenistan ve Küçük Ermenistan’da Kürtlerle birlikte yaşayan Hay’ların kimliği konusunda Ermeni tarihi çelişen bilgiler, belirsizlikler ve çarpıtmalarla dolu…

Ermenilerle ilgili, yaygın görüş, Ermenilerin (yani Hay’ların) Frigler ve Traklar’la akraba olduğu ve Mekadonya’dan gelerek Kürdistan’a yerleştikleri yönünde…
Ermeni tarihçiler bir yandan bu yaygın görüşe katılırken diğer yandan Ermenilerin yerli bir halk olduğu görüşünü savunmaktadır. Bu ‘yerlilik’ görüşü ile sahiplendikleri tarihi geçmiş bütünüyle Kürtlere ait…

Ermeni adı yerine Hay adını ikame ikame eden Hay milliyetçileri, günümüzde Türkiye devletinin Doğu Karedeniz Bölgesi sınırları içinde yer alan tarihi Hayasa (Hayaşa) bölgesine dayandırıyor. Ancak Hayasa’yla ilgili başka da bir bilgi mevcut değil.

Yukarıda da temas ettiğim gibi tanzimattan sonra birçok Kürt Hıristiyan aşireti oryantalist bir icad olan Ermeni adı altında Hay kimliğine dahil edilerek Kürtlükten koparıldı.

Daha sonra Süryani Kilisesine bağlı Yakubi Kürtler de Kürt kimliğinden koparılarak, yine bir İngiliz icadı olan Asuri kimliğine dahil edildi. Oysa Ermeni milleti gibi tarihte Asuri milleti diye bir millet de hiçbir zaman var olmadı.
İslam’ın Kürdistan’da yayılmasından sonra bazı Hıristiyan Kürt aşiretleri din değiştirerek İslama geçti. (Aynı şey Musevi Kürt aşiretleri için de söz konusudur.) Ancak din değiştiren Kürt aşiretler kimliğini koruyabildi.

Çarpıtılmış bir tarih yazımıyla zihinlerin tamamen şartlandırıldığı bir ortamda bu yazdıklarımın kolay kabul edilir şeyler olmadığını biliyorum. Bunun için zaman gerek…Mensubu olduğumuz bölgede huzur ve istikrarın tesis edilmesinin bir şartı da bölge tarihinin önyargılardan ve çarpıtmalardan arındırılarak yeniden yazılmasıdır.

18 Eylül 2017