Güney Kürdistan Sınırları

1073

Coğrafyanın çeşitli dalları ve akımlarına ait olan araştırmacılar, hâlâ bölge kavramına ilişkin ortak bir görüşe ulaşmış değiller. Bundan dolayı her biri bu kavrama ilişkin bir tanımlama getirmeye çalışmış. Bazılarına göre bir bölge başka bölgelerle kıyaslandığında farklı özellikleri kendisinde topluyor. Diğer bir kesime göre ise Bölge; bir toprak parçası, halk topluluğu ve farklı ulusal yapılanmaları içeriyor. Fakat zaman akışı içinde ortak bir yasam biçimini oluşturabilmişlerdir.

Bunlar ve daha başka tanımlamalar bu konuda hep ortak bir noktaya vurgu yapmaktadırlar. Bölge; bir toprak parçası ve o coğrafyada yasayan belirli bir topluluğun diğer bölgelerden yasayanlardan farklılık göstermesidir.

Kuskusuz Kürdistan bölgesine ilişkin de ayni şeyler söylenmektedir.

Fars tarihçisi, Hemedullah Mistewfi Qezwini göre Kürdistan kavramı ilk olarak Selçuklu Sultani Sencar tarafından 1159 yılında dağlık bölgeler için kullanılmıştır. Sultan Sencar, kardeşi oğlu olan Sultan Süleyman’ı 16 şehirden oluşan bu bölgeye yönetici olarak görevlendiriyor.

Birinci Dünya savaşından sonra, bazı büyük güçlerin çıkarlarına uygun olarak 1921 tarihinde Irak devleti kuruldu. Milletler Cemiyetinin bir kararıyla 1925 yılında Kürdistan’ın bir parçası Irak’a bağlandı. O günden itibaren Irak Kürdistan Bölgesi kavramı aktif olarak gündeme girdi. Bu kavram siyasi, idari ve coğrafi bir terim olarak kullanıldı. Fakat Irak Kürdistan Bölgesinin sınırları, bir birlerini takip eden Irak hükümetlerinin uyguladıkları düşmanca politikalar yüzünden sınırlar her zaman sorun oldu ve değiştirilmeye çalışıldı… Bunun esas nedeni ise Kürdlerin iradesini temsil eden bağımsız, siyasal bir Kürd iktidarının yokluğuydu…

Tarih boyunca Irak yönetimleri, Kürd bölgelerinde ve özellikle bölgenin güney kesimlerinde giriştiği etnografik yapıyı değiştirme, siyasal Şovenist amaçlarına varmak için Êzidî, Şebek ve Lor gibi bazı Kürd etnik yapılanmasına bağlı olan toplulukları Kürd saymama girişimleri hep sürdü.

Kürd bölgelerine ait bilgilerin azlığı, nüfusa ilişkin yapılan istatistiklerin Irak devletince çarpıtılması ve ırkçı mantıklarının gereği verilere dayalı kitap ve yayınların yasaklıyorlardı.

Bundan dolayı burada vereceğimiz Irak Kürdistan Bölgesi sınırları hakkındaki bilgiler, Irak Anayasasına geçmiş bir siyasal kararın ürünü değil… Çeşitli araştırmacıların konuya ilişkin görüşleridir.

Burada bu konuda bilimsel araştırma yapan bazı araştırmacıların görüşlerine yer vermek yararlı olacaktır…

Kürd bilimadamı Aladin Secadi konuya ilişkin görüsünü söyle ifade ediyor: „Güney Kürdistan-Irak Kürdistan’ı-, Suleymaniye, Kerkük, Hewlêr, Musul ve Xaniqîn, Bedre ve Mendeli kazalarından oluşuyor“. Muhamed Merdoxi Kurdistanî’ye göre „çoğunluğunu Kürdilerin oluşturdukları bölgeler Güney Kürdistan’dır. Bunlar; Hewlêr ve Süleymaniye vilayetleri tüm bölgeleriyle, Musul’a bağlı Amêdîya, Akrê, Sengar, Sêxan, Zaxo, Duhok, Balyan ve Hizel bölgeleri, Ebu Sebre bölgesi, Diyala’ya bağlı Xaniqîn, Sareban, Qezanîye, Seydîye, Mendelî bölgeleri; Kerkük vilayetine bağlı Daquq, Pirdê, Kerkük, Kifrî, Xurmatû, Qerehesen, Dubiz, Leylan ve Siwan bölgeleridir“.

Fakat yazar Aziz El Hac’a göre: „ Irak Kürdistan’ını oluşturan vilayetler: Duhok, Hewlêr, Suleymaniye, Kerkük’te ikamet eden halkın yarısından fazlası, Xaniqîn’in de ezici çoğunluğu Kürdlerden oluşuyor“. Xelil İsmail Muhammed ise yaklaşık olarak aynı kanıyı paylaşıyor: „ Irak Kürdistan Bölgesi sınırları, Duhok, Hewlêr, Süleymaniye vilayetleri, Musul’a bağlı Sêxan, Telafer, Sengar kazaları; Kerkük vilayetine bağlı Kerkük kazası; Diyala vilayetine bağlı Kifrî, Miqdadiye, Mendeli, Xaniqîn kazaları ve Xurmatû kazasından oluşuyor“ diyor.

Rahmetli Ali Seydo Gorani ise Güney Kürdistan sınırlarını Irak- Suriye sınırından Sengar dağlarının güneyinden geçerek Hemrin dağlarına kadar Iran-Irak sınırına olan bölgeye dayandırıyor.

Dr. A. Qasimlo ise Güney Kürdistan sınırlarının güney kesimini iki nehir arası bölgeye ve Musul Şehrinin güney yakasına dayandırıyor.

Milletler Cemiyeti 1924 yılında Türkiye ve Irak sınırlarını tespit etmeye çalışırken, Hemrîn dağ silsilesini Kürd ve Arap bölgeleri arasındaki sınırlar olarak tespit ediyor.

14 Ocak 1918 yılında büyük Kürdistan sınırlarını tespit etmek için Büyük Britanya Dışişleri Bakanlığının 2786/371(f) Nr… Raporunda ise Dicle nehrinin bati yakasından Hemrîn dağları buyunca Mendelî ye kadar olan bölgeyi tespit ediyor. Mendeli’yi ise Iranla olan doğu siniri olarak tespit ediyor.

Bu çizilen haritalar dışında İsmet Şerif Wanli, Mehemed Emin Zeki Bey, Sir Marc Sykes, Major Longrek, Milletler Cemiyeti, Britanya Ahmed Suse ve daha başka kişiler Kürdistan sınırlarına ilişkin ayrı haritalar yaptılar. Hepsinin vurguladığı Güney Kürdistan sınırları Xaniqîn’in güneyinden başlayarak Hemrin dağ silsilesini takip edip Dicle nehrinin ve Musul şehrinin kuzey kesimine varıyor. Oradan da Dicle nehrinin bati yakasına Irak ve Suriye sınırında son buluyor.

Basere’den

Çev: Aso Zagrosi